Miesiąc Świadomości Raka Piersi: uwaga, wczesne wykrywanie i nowe możliwości dzięki immunoterapii

Każdego października ludzie i fundacje noszą różową kokardkę, aby wyrazić swoje poparcie dla Miesiąca Świadomości Raka Piersi. Symbol ten ma na celu zwrócenie uwagi na raka piersi, informowanie o wczesnym wykrywaniu tej choroby oraz wspieranie osób nią dotkniętych. W 2022 roku na całym świecie odnotowano około 2,3 miliona nowych przypadków raka piersi i około 670 000 zgonów z tego powodu. Rak piersi jest zatem najczęstszym nowotworem u kobiet.

Jednocześnie diagnostyka i terapia znacznie się rozwinęły. Rak piersi nie jest chorobą jednolitą: guzy różnią się między innymi tym, czy posiadają receptory hormonalne, czy też białko HER2. Te cechy biologiczne w znacznym stopniu decydują o tym, jakie leczenie jest wskazane.

Wczesne wykrywanie i indywidualne leczenie

Im wcześniej wykryje się raka piersi, tym lepsze są zazwyczaj możliwości leczenia. Dlatego też wszelkie niepokojące zmiany, takie jak nowy guzek, wciągnięty sutek, zmiany skórne lub nietypowa wydzielina, powinny zostać zbadane przez lekarza.

Po postawieniu diagnozy tkanka nowotworowa jest poddawana dokładniejszym badaniom. Oprócz operacji, radioterapii i chemioterapii, w zależności od rodzaju nowotworu dostępne są terapie antyhormonalne, leki ukierunkowane na HER2, koniugaty przeciwciał z substancjami czynnymi, a u wybranych pacjentek również immunoterapie.

Ugruntowana immunoterapia: inhibitory punktów kontrolnych

Najlepiej udokumentowaną naukowo immunoterapią w przypadku raka piersi są obecnie tzw. inhibitory punktów kontrolnych układu odpornościowego. Wyłączają one określone „hamulce” układu odpornościowego, dzięki czemu komórki odpornościowe mogą skuteczniej atakować komórki nowotworowe.

Ma to szczególne znaczenie w przypadku potrójnie ujemnego raka piersi (TNBC). Ten typ nowotworu nie wykazuje ani receptorów hormonalnych, ani nadekspresji HER2.

Substancja czynna pembrolizumab jest dopuszczona do stosowania w UE u pacjentek z wczesnym lub miejscowo zaawansowanym TNBC i wysokim ryzykiem nawrotu. Jest podawana przed operacją w połączeniu z chemioterapią, a następnie przez ograniczony czas w monoterapii. W tym wskazaniu nie jest wymagany dodatni wynik testu na obecność PD-L1. W przypadku nieoperacyjnego, miejscowo nawracającego lub przerzutowego raka piersi typu TNBC pembrolizumab jest również dopuszczony do stosowania w połączeniu z chemioterapią, o ile nowotwór wykazuje wystarczającą ekspresję PD-L1 – konkretnie przy łącznym wyniku pozytywnym (Combined Positive Score) wynoszącym co najmniej 10.

Inhibitory punktów kontrolnych mogą jednak powodować skutki uboczne o podłożu immunologicznym, takie jak stany zapalne tarczycy, płuc, jelit, wątroby lub innych narządów. Dlatego też należy indywidualnie rozważyć korzyści i ryzyko.

Terapia komórkami dendrytycznymi

Oprócz sprawdzonych inhibitorów punktów kontrolnych opracowuje się również inne metody immunologiczne. Należy do nich terapia komórkami dendrytycznymi.

Komórki dendrytyczne należą do najważniejszych komórek prezentujących antygeny w układzie odpornościowym. Mówiąc w uproszczeniu, przedstawiają one komórkom T charakterystyczne składniki nowotworu, co pozwala im wywołać ukierunkowaną odpowiedź immunologiczną. W przypadku nowatorskich szczepionek przeciwnowotworowych komórki dendrytyczne są na przykład poddawane działaniu antygenów nowotworowych, a następnie wykorzystywane do aktywacji układu odpornościowego.

Również w przypadku raka piersi prowadzone są badania kliniczne z wykorzystaniem takich szczepionek, między innymi w przypadku TNBC. W przeglądach naukowych opisano szereg trwających lub już zakończonych wczesnych badań klinicznych.

Najważniejsze ograniczenie: terapia komórkami dendrytycznymi nie jest obecnie uznaną standardową metodą leczenia raka piersi. Wymagałoby to przeprowadzenia randomizowanych badań III fazy, które są uznawane za najbardziej wiarygodną formę potwierdzenia skuteczności. W związku z tym stosowanie tej terapii jest dozwolone wyłącznie w ramach badania klinicznego lub indywidualnej próby leczniczej.

Wiroterapia onkolityczna

Ciekawym obszarem badań jest również wirusoterapia. Wykorzystuje się w niej tak zwane wirusy onkolityczne. Ich zadaniem jest selektywne zakażanie i niszczenie komórek nowotworowych. Jednocześnie może dochodzić do uwalniania składników guza, które aktywują układ odpornościowy.

Jednym z głównych celów badań jest przekształcenie guza o raczej „zimnym” profilu immunologicznym w guz „gorący”, lepiej rozpoznawalny przez komórki odpornościowe. Dlatego wirusy onkolityczne są często badane w połączeniu z inhibitorami punktów kontrolnych. Ta koncepcja biologiczna ma solidne podstawy i została również zweryfikowana w badaniach klinicznych dotyczących różnych rodzajów nowotworów.

W przypadku raka piersi wirusoterapia onkolityczna nie stanowi obecnie części standardowego schematu leczenia tej choroby.

Co oznacza termin „terapia ICD”?

Skrót ICD oznacza immunogenic cell death, czyli immunogenną śmierć komórkową. Ściśle rzecz biorąc, nie jest to pojedyncza, ściśle zdefiniowana terapia, lecz mechanizm biologiczny.

Niektóre rodzaje śmierci komórek nowotworowych powodują uwalnianie sygnałów i antygenów nowotworowych, które mogą aktywować komórki odpornościowe. W ten sposób zniszczenie komórki nowotworowej staje się jednocześnie swego rodzaju sygnałem ostrzegawczym dla układu odpornościowego. Procesy te mogą wywoływać różne metody leczenia – w tym niektóre rodzaje chemioterapii, radioterapię, a także leki eksperymentalne lub zabiegi miejscowe.

Celowe wzmacnianie immunogennej śmierci komórek jest przedmiotem intensywnych badań, również w przypadku raka piersi. Istnieje nadzieja, że dzięki temu nowotwory staną się bardziej podatne na późniejsze immunoterapie. W przeglądach naukowych dostrzega się w tym zakresie duży potencjał, podkreślając jednak jednocześnie, że wiele ukierunkowanych strategii ICD znajduje się wciąż we wczesnych fazach rozwoju klinicznego.

Badania o dużym potencjale – ale o różnym poziomie dowodów

Nie każda immunoterapia jest więc taka sama. Pembrolizumab u wybranych pacjentek z TNBC jest terapią o ugruntowanym podłożu naukowym i zatwierdzoną do stosowania. Szczepionki oparte na komórkach dendrytycznych oraz wirusy onkolityczne są obecnie przedmiotem badań klinicznych, ale nie znalazły jeszcze zastosowania w leczeniu raka piersi. Z kolei immunogenna śmierć komórkowa jest przede wszystkim ważnym mechanizmem, który nowe terapie mają wykorzystywać w sposób ukierunkowany.

Właśnie to rozróżnienie ma kluczowe znaczenie: postęp w medycynie onkologicznej wynika nie tylko z nowych pomysłów, ale także z możliwości ich wdrożenia w praktyce.

Źródła – wybór:

Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) / WHO, Globalne Obserwatorium Raka – GLOBOCAN 2022: Arkusz informacyjny dotyczący raka piersi; Europejska Agencja Leków (EMA),
Keytruda – pembrolizumab, europejski raport z oceny publicznej. Schmid P, Cortes J, Dent R i in.; Badacze z badania KEYNOTE-522, Przeżycie bez nawrotu choroby po zastosowaniu pembrolizumabu we wczesnym stadium potrójnie ujemnego raka piersi, New England Journal of Medicine. 2022;386(6):556–567; Galluzzi L, Guilbaud E, Schmidt D, Kroemer G, Marincola FM, „Targeting immunogenic cell stress and death for cancer therapy”, *Nature Reviews Drug Discovery*. 2024;23(6):445–460; Bahreyni A, Mohamud Y, Luo H. „Oncolytic virus-based combination therapy in breast cancer”. Cancer Letters, 31 marca 2024 r.; National Cancer Institute (NCI), Szczepionka z komórek dendrytycznych ukierunkowana na HER2 i HER3 w leczeniu wczesnego stadium raka piersi potrójnie ujemnego lub o niskiej ekspresji receptorów hormonalnych – badanie DecipHER. ClinicalTrials.gov: NCT05504707.

Stan na październik 2026 r. Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady lekarskiej.